Mirasçılıktan Çıkarma (Mirastan Iskat) Nedir?
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın tek taraflı ölüme bağlı bir tasarrufu ile saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarmasıdır.
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak, mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.
Mirastan Iskat Sebepleri
Mirastan çıkarma, cezai (olağan) ve koruyucu olmak üzere iki türlüdür.
Cezai (Olağan) Iskat
Cezai (olağan) ıskat, mirasçının mirasbırakana veya onun yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi veya mirasbırakana veya ailesine karşı kanunen yerine getirmekle yükümlü olduğu aile hukuku vazifelerini büyük bir kusurlu davranışla yerine getirmemesi halinde gerçekleşir.
Ağır suç, miras bırakanın şahsiyet haklarına, beden tamlığına, mamelekine yönelik onunla aile bağlarının koptuğunu gösteren hukuka aykırı bir fiildir. Bu suçun tamamlanması şart değildir. Afdan ve zamanaşımından yararlanılmasının da önemi yoktur.
Yakınlık kavramına mirasın, sevgi, saygı ve bağlılık duyduğu tüm kişiler dahildir. Örneğin; arkadaşlar, nişanlı, öğretmen, öğrenci, ona bakan onu koruyan veya onun baktığı, koruduğu kişilerde dahildir.
Aile hukukundan doğan yükümlülükler, Medeni Kanunun 151. maddesinde düzenlenen sadakat, yardım, bağlılık, çocuklara itina gösterme görevini yapmaması, ana baba ve çocukların karşılıklı sevgi ve saygı şefkat bağları, yoksulluğa ve zarurete düşmede yardım yükümlülüğü, nafaka borcu (MK. madde 315) aile birlik ve huzuru bozan davranışlarda bulunmama ilkelerine aykırı hareketler vb. gibidir.
Koruyucu Iskat
Koruyucu ıskat, mirasbırakanın hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan alt soyun çocuklarını koruma amacıyla, alt soyun saklı payının yarısının mirasçının çocuklarına özgülenmesine yöneliktir.
Mirastan Çıkarmanın Şekli
Mirasçılıktan çıkarma, tek taraflı ölüme bağlı bir tasarruf şeklinde kural olarak vasiyetname yoluyla yapılmaktadır. Ancak, tek taraflı bir tasarruf şeklinde miras sözleşmesi içeriğinde de yapılabilir.
Mirasçılıktan Çıkarılan Mirasçının Hak ve Yetkileri
Mirastan çıkarılan mirasçının mirascılık sıfatı sona erer. Ancak, iskat mahfuz hissenin tamamına ilişkin olabileceği gibi bir kısmına ilişkin de olabilir.
Miras hakkından tamamen iskat olunan kimse terekeden hisse talep edemiyeceği gibi tenkis davası dahi açamaz. Kısmi iskat halinde ise, mirasçının mirascılık sıfatı devam eder. Çünkü iskat haricinde kalan saklı payın bir kısmını bu mirasçı iktisap edecektir.
Mirasbırakanın mirasdan iskat ettiği şahıs lehine mal vasiyetinde bulunması da mümkündür.
Mirasçının Mirastan Çıkarmaya (Iskata) İtiraz ve Iskatın İptali
İskat haksız ise iskat edilen mirasçı davacı: İskata itiraz edebilir ve iskatın iptalini veya tenkisini isteyebilir.
Dava, iskat olunan şahıs dışındaki ıskattan yararlanan diğer kanuni mirasçılar aleyhine açılır.
Mirastan Iskat Sebeplerinin İspat Yükü
İskat sebebi açık olmalı, belirli bir eyleme, işleme ve davranışa dayanmalıdır. İskat sebebi kabul edilen olayların delillerinin gösterilmesi de mirasçının iskata itirazı halinde diğer tarafa kolaylık sağlayacağından, tasarrufta yer almalıdır.
Mirastan Iskat Sebeplerinin Hâkim Tarafından Değerlendirilmesi
Mirastan ıskat sebebinin varlığı, hakim tarafından değerlendirilir. Hakim, suçun ağır olup olmadığına, fiilin aile bağlarını koparıp koparmadığına, mirasbırakana veya ailesine karşı yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde bu durumun ağır bir kusurlu davranış olup olmadığına karar verir.
Ağır suçun varlığı, mirasçı tarafından işlenen suçun, mirasbırakanın şahsiyetine, bedenine, malına yönelik ve onunla aile bağlarının koptuğunu gösteren bir nitelikte olup olmadığına göre değerlendirilir. Bu suçun tamamlanması şart değildir. Aftan ve zamanaşımından yararlanılması da önem taşımaz.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, mirasbırakanın mirasçısından beklediği sadakat, yardım, bağlılık, çocuklara itina gösterme, ana baba ve çocukların karşılıklı sevgi ve saygı şefkat bağları, yoksulluğa ve zarurete düşmede yardım yükümlülüğü gibi yükümlülüklerin yerine getirilmemesi olarak değerlendirilir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, mirasçının ağır bir kusurlu davranışta bulunup bulunmadığına bakılır.
İskat sebebinin ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat etmek gerekir.
İskat sebebinin hakim tarafından değerlendirilmesi, her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilir. Hakim, suçun ağır olup olmadığına, fiilin aile bağlarını koparıp koparmadığına, mirasbırakana veya ailesine karşı yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde bu durumun ağır bir kusurlu davranış olup olmadığına karar verir.
Mirastan Çıkarmanın İptali
Mirastan çıkarma, ancak aşağıdaki hallerde iptal edilebilir:
- Mirasçılıktan çıkarılan mirasçı, çıkarma sebebini ortadan kaldırır. Örneğin, çıkarma sebebi olan suçun affedilmesi veya zamanaşımına uğraması halinde, çıkarma sebebi ortadan kalkar.
- Mirasbırakan, çıkarma nedenini açıklar ve çıkarmanın haklı olmadığı anlaşılır. Örneğin, mirasçı, mirasbırakanın onu mirastan çıkarma sebebi olarak gösterdiği suçu işlemediğini ispat ederse, çıkarma haklı değildir.
- Mirasbırakan, çıkarma sebebini bilmeden veya yanılgıyla mirasçısını mirastan çıkarır. Örneğin, mirasbırakan, mirasçısının hakkındaki yanlış bir bilgiye dayanarak onu mirastan çıkarırsa, çıkarma geçersizdir.
Mirastan çıkarmanın iptali davası, çıkarmadan yararlanan mirasçılar veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. Dava, çıkarmadan zarar gören mirasçıya karşı açılır.
Mirastan Çıkarmanın Tenkisi
Mirastan çıkarmanın haklı olsa bile, çıkarmayı yapan mirasbırakanın malvarlığının mirasçıların saklı paylarını karşılamaması halinde, çıkarmanın tenkisi talep edilebilir.
Tenkis davasında, mirasçıların saklı paylarının belirlenmesi ve bu payların karşılanmaması halinde, çıkarmanın haklı olsa bile bu paylara ilişkin terekenin mirasçılara paylaştırılmasına karar verilir.
Tenkis davasını, çıkarmadan zarar gören mirasçılar veya vasiyet alacaklısı açabilir. Dava, çıkarmadan yararlanan mirasçılara karşı açılır.